Είναι 6 το απόγευμα. Έχετε ήδη καταχωρίσει την έξοδό σας στην ψηφιακή κάρτα εργασίας και ο προϊστάμενός σας σας ζητά να «τελειώσετε μόνο» την αναφορά πριν από αύριο. Μένετε μία ώρα ακόμη. Μετά άλλη μία. Το ερώτημα που κανείς δεν θέτει φωναχτά: θα εμφανιστούν ποτέ αυτές οι ώρες κάπου;

Για μεγάλο μέρος των εργαζομένων στην Ελλάδα, η ειλικρινής απάντηση είναι όχι. Διαδικτυακή δημοσκόπηση που διεξήγαγε τον Σεπτέμβριο η πλατφόρμα εύρεσης εργασίας kariera.gr μέσω LinkedIn έδειξε ότι το 42% των συμμετεχόντων δηλώνει πως οι υπερωρίες του ούτε δηλώνονται ούτε πληρώνονται. Σχεδόν ισάριθμοι, το 45%, λένε ότι αμείβονται κανονικά για τον επιπλέον χρόνο. Η απόσταση ανάμεσα στις δύο ομάδες είναι μόλις τρεις ποσοστιαίες μονάδες.

Τι έδειξε η δημοσκόπηση του kariera.gr

Η δημοσκόπηση εξέτασε τι συμβαίνει με τις ώρες που δουλεύει κανείς πέρα από το ωράριό του. Πέρα από τις δύο μεγάλες ομάδες, το 7% λέει ότι οι υπερωρίες του τακτοποιούνται με κάποιον άλλο, άτυπο τρόπο και το 4% παίρνει επιπλέον άδεια αντί για χρήματα.

Αξίζει να έχετε κατά νου μια επιφύλαξη διαβάζοντας αυτά τα νούμερα. Επρόκειτο για διαδικτυακή δημοσκόπηση στο LinkedIn, χωρίς να έχουν δημοσιευθεί το μέγεθος του δείγματος και η κατανομή ανά κλάδο, οπότε αποτελεί στιγμιότυπο απόψεων και όχι επίσημο στατιστικό στοιχείο για την αγορά εργασίας. Ακόμη κι έτσι, όταν σχεδόν οι μισοί από όσους απάντησαν περιγράφουν την ίδια εμπειρία, πρόκειται για κάτι που πολλοί εργαζόμενοι θα αναγνωρίσουν.

Γιατί οι επιπλέον ώρες συνεχίζονται: φόρτος εργασίας, όχι αφοσίωση

Ερωτηθέντες πώς αντιμετωπίζεται η τακτική εργασία μετά το ωράριο στον χώρο τους, οι συμμετέχοντες έδειξαν κυρίως την πίεση και όχι το πάθος για τη δουλειά. Το 36% τη συνδέει με αυξημένο φόρτο εργασίας και το 34% τη θεωρεί εξαίρεση που συνοδεύει τις περιόδους αιχμής.

Ένα επιπλέον 21% λέει ότι η παραμονή μετά το ωράριο απλώς «αναμένεται» ως μέρος της δουλειάς. Μόλις το 10% τη συνδέει με την αφοσίωση του εργαζομένου. Με άλλα λόγια, για τους περισσότερους συμμετέχοντες, οι απλήρωτες υπερωρίες δεν είναι ένδειξη δέσμευσης που κάποιος θα ανταμείψει αργότερα. Είναι σύμπτωμα υπερβολικού όγκου δουλειάς για τις διαθέσιμες ώρες.

Η διάκριση αυτή σας αφορά. Αν οι επιπλέον ώρες οφείλονται σε δομικό πρόβλημα φόρτου, είναι απίθανο να εξαφανιστούν από μόνες τους μετά την περίοδο αιχμής, και κάθε εβδομάδα που συνεχίζονται μειώνουν σιωπηλά την πραγματική ωριαία αμοιβή σας.

Τι γίνεται αφού χτυπήσει η κάρτα

Η ψηφιακή κάρτα εργασίας καταγράφει ηλεκτρονικά πότε ξεκινούν και πότε τελειώνουν τη δουλειά οι εργαζόμενοι των επιχειρήσεων που εντάσσονται στο σύστημα. Κατ’ αρχήν, κάνει ορατό τον χρόνο εργασίας σας. Η δημοσκόπηση δείχνει ότι στην πράξη τα πράγματα είναι πιο σύνθετα.

Οι περισσότεροι συμμετέχοντες, το 62%, λένε ότι χτυπούν έξοδο και αποσυνδέονται κανονικά στο τέλος της βάρδιας. Όμως περισσότεροι από ένας στους τέσσερις συνεχίζουν να δουλεύουν αφού καταχωρίσουν την έξοδό τους, χωρίς ο επιπλέον χρόνος να καταγράφεται. Ένα 7% δεν γνωρίζει καν αν καταγράφονται οι επιπλέον ώρες του, και μόλις το 3% λέει ότι συνεχίζει να εργάζεται με τις ώρες αυτές να καταγράφονται κανονικά.

Αν ανήκετε σε εκείνον τον έναν στους τέσσερις, η κάρτα δείχνει ότι φεύγετε στην ώρα σας ενώ εσείς είστε ακόμη στο γραφείο ή απαντάτε σε μηνύματα από το σπίτι. Στα χαρτιά, η υπερωρία δεν έγινε ποτέ, κι έτσι σας μένουν ελάχιστα στοιχεία αν αργότερα θελήσετε να τη διεκδικήσετε.

Πώς αντιδρούν όσοι καλούνται να μείνουν παραπάνω

Η δημοσκόπηση ρώτησε επίσης τι κάνουν οι εργαζόμενοι όταν ο προϊστάμενος τους ζητά να ολοκληρώσουν μια εργασία αφού έχουν ήδη χτυπήσει έξοδο. Οι απαντήσεις μοιράστηκαν σε τέσσερις κατηγορίες:

• Το 36% ζητά να δηλωθεί επίσημα ο επιπλέον χρόνος.
• Το 25% δέχεται να μείνει χωρίς να καταγραφούν οι ώρες.
• Το 20% αρνείται, επειδή η βάρδιά του έχει τελειώσει.
• Το 19% δεν έχει βρεθεί ποτέ σε αυτή την κατάσταση.

Επομένως, το να ζητήσετε να καταγραφούν οι ώρες είναι η πιο συνηθισμένη αντίδραση, όχι μια συγκρουσιακή εξαίρεση. Αν διστάζατε να το ζητήσετε, κάνοντάς το ανήκετε στη μεγαλύτερη ομάδα.

Πώς να προστατεύσετε τις ώρες σας: πρακτικά βήματα

Δεν χρειάζεται να μετατρέπετε κάθε αργό απόγευμα σε διαφωνία. Μερικές συνήθειες ενισχύουν πολύ τη θέση σας αν το φαινόμενο συνεχιστεί:

• Κρατήστε δικό σας αρχείο. Σημειώστε την ημερομηνία, την πραγματική ώρα έναρξης και λήξης και με τι ασχοληθήκατε. Email, μηνύματα και χρονοσημάνσεις αρχείων μετά την καταχωρισμένη έξοδό σας αποτελούν χρήσιμα υποστηρικτικά στοιχεία.
• Ζητήστε γραπτώς να δηλωθούν οι ώρες. Ένα σύντομο, ευγενικό μήνυμα («Ευχαρίστως να το τελειώσω απόψε, μπορούμε να φροντίσουμε να δηλωθεί η επιπλέον ώρα;») δημιουργεί αποδεικτικό χωρίς να κλιμακώνει την κατάσταση.
• Διαβάστε τη σύμβασή σας και τυχόν συλλογική σύμβαση. Ελέγξτε τις συμφωνημένες εβδομαδιαίες ώρες σας και τι προβλέπεται για τις υπερωρίες και την αποζημίωσή τους.
• Ξεκαθαρίστε τη συμφωνία πριν δεχτείτε ρεπό αντί για αμοιβή. Η επιπλέον άδεια αντί για χρήματα είναι επιλογή που κάποιοι προτιμούν, αλλά συμφωνήστε την ρητά και κρατήστε την καταγεγραμμένη.
• Παρακολουθήστε την τάση, όχι μόνο την εβδομάδα. Ένα αργό βράδυ σε περίοδο αιχμής διαφέρει από τις μη καταγεγραμμένες ώρες κάθε εβδομάδα, που αυξάνουν τον κίνδυνο επαγγελματικής εξουθένωσης και διαβρώνουν όσα πραγματικά κερδίζετε.

Όταν γίνεται κανόνας: οι επιλογές σας

Αν οι μη καταγεγραμμένες υπερωρίες είναι ρουτίνα και όχι εξαίρεση, ξεκινήστε με μια ευθεία συζήτηση με τον προϊστάμενό σας ή το τμήμα ανθρώπινου δυναμικού, με βάση το δικό σας αρχείο. Ρωτήστε πώς προβλέπεται να δηλώνονται και να αμείβονται οι επιπλέον ώρες στον οργανισμό σας. Ένα σωματείο, όπου υπάρχει, μπορεί να σας βοηθήσει να προετοιμάσετε αυτή τη συζήτηση.

Αν η εσωτερική προσπάθεια δεν αποδώσει, η Επιθεώρηση Εργασίας είναι ο δημόσιος φορέας που ελέγχει την τήρηση της εργατικής νομοθεσίας για όσους εργάζονται στην Ελλάδα, και μπορείτε να ζητήσετε την καθοδήγησή της για την περίπτωσή σας. Ένας δικηγόρος εργατικού δικαίου μπορεί να σας συμβουλεύσει αν και πώς να διεκδικήσετε τις απλήρωτες ώρες.

Είναι επίσης λογικό να λάβετε υπόψη την κουλτούρα υπερωριών στο επόμενο επαγγελματικό σας βήμα. Πριν αποδεχτείτε μια πρόταση, ρωτήστε στη συνέντευξη πώς καταγράφονται και αποζημιώνονται οι υπερωρίες και διαβάστε αξιολογήσεις εργοδοτών από ανθρώπους που έχουν δουλέψει εκεί. Ο τρόπος που μια εταιρεία απαντά σε αυτή την ερώτηση λέει πολλά για το πώς αντιμετωπίζει τον χρόνο σας.

Οι ώρες σας έχουν αξία, είτε εμφανίζονται στην κάρτα είτε όχι. Η δημοσκόπηση του kariera.gr δείχνει ότι κάθε άλλο παρά μόνοι είστε όταν μένετε παραπάνω χωρίς καταγραφή, αλλά δείχνει επίσης ότι το αίτημα να δηλωθούν αυτές οι ώρες είναι η πιο συνηθισμένη αντίδραση. Το να κρατάτε το δικό σας αρχείο είναι το πιο απλό πρώτο βήμα.