Φανταστείτε ότι κάνετε διανομές φαγητού στην Αθήνα και ένα βράδυ η εφαρμογή απλώς σταματά να σας στέλνει παραγγελίες. Κανένα τηλεφώνημα, κανένα email, κανένα όνομα πίσω από την απόφαση. Ή φανταστείτε ότι εργάζεστε σε αποθήκη όπου οι βάρδιες της επόμενης εβδομάδας, και οι αποδοχές που τις συνοδεύουν, καθορίζονται από ένα λογισμικό που κανείς στον χώρο εργασίας δεν μπορεί να εξηγήσει. Το νομοσχέδιο που ενέκρινε το υπουργικό συμβούλιο τη Δευτέρα 2 Νοεμβρίου 2026 έχει σχεδιαστεί για να βάλει τέλος ακριβώς σε τέτοιες καταστάσεις.

Το σχέδιο νόμου, που παρουσίασε η υπουργός Εργασίας και Κοινωνικής Ασφάλισης Νίκη Κεραμέως, θέτει κανόνες για τη χρήση της τεχνητής νοημοσύνης στη διαχείριση του προσωπικού και ενισχύει τη θέση όσων εργάζονται μέσω ψηφιακών πλατφορμών. Ενσωματώνει την Οδηγία της ΕΕ για την εργασία σε πλατφόρμες (2024/2831), που εκδόθηκε στις 23 Οκτωβρίου 2024, και είναι εναρμονισμένο με την Πράξη της ΕΕ για την Τεχνητή Νοημοσύνη (Κανονισμός 2024/1689). Η υπουργός συνόψισε στη συνέντευξη Τύπου την ισορροπία που επιδιώκει:

«Η τεχνητή νοημοσύνη είναι ένα εξαιρετικά χρήσιμο εργαλείο που βελτιώνει σημαντικά την παραγωγικότητα στην αγορά εργασίας. Χρειάζονται όμως και δικλίδες ασφαλείας για την προστασία των εργαζομένων και της αγοράς εργασίας.» (Νίκη Κεραμέως)

Τι αλλάζει το νομοσχέδιο στην αλγοριθμική διαχείριση

Η βασική αρχή είναι απλή: μια μηχανή μπορεί να υποστηρίζει μια απόφαση για τη δουλειά σας, αλλά δεν μπορεί να είναι αυτή που την παίρνει. Σύμφωνα με το νομοσχέδιο, όπως το παρουσίασε ο οικονομικός Τύπος, οι ακόλουθες αποφάσεις δεν θα μπορούν πλέον να λαμβάνονται πλήρως αυτοματοποιημένα:

• Αναστολή ή απενεργοποίηση του λογαριασμού ενός εργαζομένου σε πλατφόρμα.
• Απόλυση ή λύση της εργασιακής σχέσης.
• Περικοπές αποδοχών.
• Κατανομή βαρδιών.

Καθεμία από αυτές πρέπει να λαμβάνεται από άνθρωπο, με γραπτή αιτιολόγηση και δικαίωμα επανεξέτασης για τον θιγόμενο. Το νομοσχέδιο θέτει επίσης αυστηρές κόκκινες γραμμές για τα δεδομένα και την επιτήρηση. Απαγορεύεται στον χώρο εργασίας η τεχνητή νοημοσύνη αναγνώρισης συναισθημάτων, εκτός αν εξυπηρετεί ιατρικούς σκοπούς ή σκοπούς υγείας και ασφάλειας, ενώ οι επιχειρήσεις δεν επιτρέπεται να επεξεργάζονται δεδομένα για να προβλέψουν συνδικαλιστική δράση ή απεργίες. Πριν τεθεί σε λειτουργία οποιοδήποτε σύστημα τεχνητής νοημοσύνης υψηλού κινδύνου, οι εργαζόμενοι και οι εκπρόσωποί τους πρέπει να ενημερώνονται εκ των προτέρων.

Οι πλατφόρμες αναλαμβάνουν πρόσθετες υποχρεώσεις. Κάθε δύο χρόνια, από κοινού με τους εκπροσώπους των εργαζομένων, θα πρέπει να αξιολογούν τον αντίκτυπο των αποφάσεων που λαμβάνονται ή υποστηρίζονται από αυτοματοποιημένα συστήματα παρακολούθησης και λήψης αποφάσεων. Θα πρέπει επίσης να δηλώνουν όσους εργάζονται γι’ αυτές σε νέο ειδικό μητρώο στο ΕΡΓΑΝΗ. Η Κεραμέως περιέγραψε ξεκάθαρα τον στόχο της διαφάνειας: οι εργαζόμενοι θα μάθουν επιτέλους «τι πραγματικά υπάρχει μέσα σε αυτό το μαύρο κουτί».

Εργαζόμενοι σε πλατφόρμες: τεκμαίρονται μισθωτοί, εκτός αν αποδειχθεί το αντίθετο

Ο δεύτερος πυλώνας στοχεύει την ψευδοαυτοαπασχόληση. Το νομοσχέδιο εισάγει μαχητό τεκμήριο ότι όσοι εργάζονται μέσω ψηφιακής πλατφόρμας βρίσκονται σε σχέση εξαρτημένης εργασίας. Οι πλατφόρμες μπορούν να συνεχίσουν να απασχολούν προσωπικό είτε ως μισθωτούς είτε ως ανεξάρτητους συνεργάτες, όμως όπου ισχύει το τεκμήριο, η πλατφόρμα είναι εκείνη που πρέπει να το ανατρέψει, και η αμφισβήτηση αυτή μπορεί να φτάσει στα δικαστήρια.

Το μέγεθος του προβλήματος εξηγεί γιατί οι Βρυξέλλες πίεσαν προς αυτή την κατεύθυνση. Σύμφωνα με εκτιμήσεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής που παρατίθενται στα ελληνικά δημοσιεύματα για το νομοσχέδιο, περισσότεροι από 28 εκατομμύρια άνθρωποι εργάζονται μέσω ψηφιακών πλατφορμών σε όλη την ΕΕ, και περίπου 5,5 εκατομμύρια από αυτούς ενδέχεται να έχουν λανθασμένη εργασιακή κατάταξη. Στην Ελλάδα, το εξειδικευμένο μέσο Remote Work Europe ανέφερε ότι η ενσωμάτωση αναμένεται να αφορά περίπου 50.000 άτομα.

«Θέλουμε να σταματήσει να εμφανίζονται ψευδώς οι εργασιακές σχέσεις ως συμβάσεις ανεξάρτητων υπηρεσιών όταν δεν είναι. Θέλουμε μια ακριβή εικόνα της πραγματικής σχέσης.» (Νίκη Κεραμέως)

Δεν είναι όλοι ικανοποιημένοι. Τα σωματεία διανομέων, courier και ταχυδρομικών είχαν ζητήσει το βάρος της ανατροπής του τεκμηρίου να βαραίνει αποκλειστικά τις πλατφόρμες, ενώ δεν ικανοποιήθηκε το αίτημά τους για κατάργηση των ενδιάμεσων εταιρειών υπεργολαβίας. Η Εφημερίδα των Συντακτών έκρινε ότι, παρά την πρόσθετη διαφάνεια, το νομοσχέδιο υπολείπεται ως προς τις ευθύνες που επιρρίπτει στις επιχειρήσεις.

Για εργαζόμενους και εργαζόμενους σε πλατφόρμες: τι μπορείτε να κάνετε από τώρα

Το νομοσχέδιο πρέπει ακόμη να περάσει από τη Βουλή, οπότε οι λεπτομέρειες μπορεί να αλλάξουν. Παρ’ όλα αυτά, δείχνει ποια ερωτήματα πρόκειται να γίνουν θεμιτά στον χώρο εργασίας:

• Ρωτήστε ποιος αποφάσισε. Αν ο λογαριασμός, οι βάρδιες ή οι αποδοχές σας αλλάξουν ξαφνικά, ρωτήστε ποιο πρόσωπο έλαβε την απόφαση και ζητήστε γραπτή αιτιολόγηση.
• Κρατήστε το δικό σας αρχείο. Αποθηκεύετε στιγμιότυπα οθόνης από προσφορές βαρδιών, ειδοποιήσεις απενεργοποίησης και εκκαθαριστικά αποδοχών. Αν χρειαστεί ποτέ επανεξέταση, τα χρονολογημένα στοιχεία μετρούν.
• Ελέγξτε το καθεστώς σας. Αν εργάζεστε μέσω εφαρμογής με σύμβαση ελεύθερου επαγγελματία αλλά η πλατφόρμα ορίζει ωράριο, διαδρομές και τιμές, το νέο τεκμήριο μπορεί να έχει σημασία για την ασφάλιση και τα δικαιώματά σας.
• Μάθετε τι απαγορεύεται. Τα εργαλεία που «διαβάζουν» τα συναισθήματά σας ή προσπαθούν να προβλέψουν αν θα ενταχθείτε σε σωματείο ή θα συμμετάσχετε σε απεργία απαγορεύονται βάσει του νομοσχεδίου.

Ο ίδιος νόμος περιλαμβάνει αλλαγές που υπερβαίνουν κατά πολύ τις πλατφόρμες. Οι γονείς δεν θα χρειάζεται πλέον να περιμένουν έναν χρόνο ανάμεσα σε δύο διαδοχικές περιόδους γονικής άδειας, η άδεια φροντιστή θα χορηγείται χωρίς προϋπόθεση έξι μηνών προϋπηρεσίας, ενώ η ασφαλιστική κάλυψη των νέων, που σήμερα σταματά στα 18, θα συνεχίζεται έως ότου εγγραφούν ως φοιτητές ή ως άνεργοι στη ΔΥΠΑ.

Για εργοδότες και τμήματα HR: διαδικασίες προς επανασχεδιασμό

Για τις επιχειρήσεις που διαχειρίζονται την εργασία μέσω αλγορίθμων, το πρακτικό ερώτημα δεν είναι πλέον αν θα χρησιμοποιούν τεχνητή νοημοσύνη, αλλά πώς θα αποδεικνύουν ότι την ευθύνη έχει άνθρωπος. Οι οργανισμοί που το διαχειρίζονται σωστά ξεκινούν συνήθως από μια καταγραφή και όχι από ένα κείμενο πολιτικής:

• Καταγράψτε κάθε αυτοματοποιημένο σημείο που επηρεάζει αμοιβές, προγραμματισμό, επισημάνσεις απόδοσης, πρόσβαση σε λογαριασμούς ή λύση σύμβασης, συμπεριλαμβανομένων εργαλείων τρίτων προμηθευτών.
• Ορίστε υπεύθυνο απόφασης. Για καθεμία από αυτές τις αποφάσεις, ορίστε πρόσωπο με εξουσία να παρακάμπτει το σύστημα, καθώς και πρότυπο γραπτής αιτιολόγησης.
• Δημιουργήστε διαδικασία επανεξέτασης που ο εργαζόμενος μπορεί πράγματι να χρησιμοποιήσει, με χρόνο απάντησης και δεύτερο ζευγάρι μάτια.
• Προγραμματίστε το στάδιο της ενημέρωσης. Αν ένα εργαλείο χαρακτηρίζεται υψηλού κινδύνου βάσει της Πράξης της ΕΕ για την Τεχνητή Νοημοσύνη, οι εργαζόμενοι και οι εκπρόσωποί τους πρέπει να ενημερωθούν πριν τεθεί σε λειτουργία, οπότε ενσωματώστε το στα χρονοδιαγράμματα εφαρμογής.
• Ελέγξτε δεδομένα και λειτουργίες. Απενεργοποιήστε κάθε λειτουργία αναγνώρισης συναισθημάτων και κάθε ανάλυση που θα μπορούσε να θεωρηθεί πρόβλεψη συνδικαλιστικής ή απεργιακής δράσης.
• Επανεξετάστε τις συνεργασίες με ανεξάρτητους συνεργάτες αν απασχολείτε άτομα με μοντέλο πλατφόρμας, καθώς το τεκμήριο εξαρτημένης εργασίας αλλάζει τον κίνδυνο δικαστικών διενέξεων.

Τίποτα από αυτά δεν επιβραδύνει ιδιαίτερα τις σωστές αποφάσεις. Αυτό που αλλάζει είναι η τεκμηρίωση: όταν αμφισβητούνται αποδοχές ή απολύσεις, ο εργοδότης θα πρέπει να δείξει την ανθρώπινη κρίση, όχι απλώς το αποτέλεσμα του συστήματος.

Τα επόμενα βήματα

Μετά την έγκριση από το υπουργικό συμβούλιο, το κείμενο οδεύει προς ψήφιση στη Βουλή, και η συζήτηση αναμένεται να επικεντρωθεί στην τελική διατύπωση για το τεκμήριο εξαρτημένης εργασίας και τους ενδιάμεσους. Για τους εργαζόμενους, η κατεύθυνση είναι σαφής: οι αποφάσεις για τον βιοπορισμό σας πρέπει να έχουν όνομα και αιτιολογία. Για τους εργοδότες, η φθηνότερη στιγμή για επανασχεδιασμό είναι πριν τεθεί ο νόμος σε ισχύ, όχι μετά την πρώτη καταγγελία.

Αν έχετε εργαστεί υπό μια εφαρμογή ή έναν αλγόριθμο που αποφάσιζε περισσότερα απ’ όσα έπρεπε, η εμπειρία σας είναι ακριβώς το είδος των πραγματικών δεδομένων που χρειάζονται άλλοι εργαζόμενοι όταν συγκρίνουν αξιολογήσεις εργοδοτών πριν επιλέξουν πού θα δουλέψουν στη συνέχεια.