Αν εργάζεστε ως ελεύθερος επαγγελματίας στην Αθήνα, διευθύνετε μια διμελή εταιρεία συμβούλων ή συγκρίνετε μια προσφορά εργασίας που αναφέρει για πρώτη φορά «ομαδικό συνταξιοδοτικό πρόγραμμα», το νομοσχέδιο που κατατέθηκε στη Βουλή το βράδυ της Δευτέρας 27 Ιουλίου 2026 αλλάζει τι πρέπει να ζητάτε και πού να τοποθετείτε τα χρήματά σας για τη σύνταξη. Το σχέδιο νόμου του Υπουργείου Εργασίας και Κοινωνικής Ασφάλισης, με τίτλο «Ενίσχυση της επαγγελματικής ασφάλισης: περισσότερες επιλογές για εργαζόμενους και επιχειρήσεις, διεύρυνση επιλογών συμπληρωματικής συνταξιοδοτικής αποταμίευσης», ανοίγει τον δεύτερο πυλώνα σε όσους ήταν ουσιαστικά αποκλεισμένοι: τους ελεύθερους επαγγελματίες και τους εργαζόμενους σε μικρές επιχειρήσεις.

Η συζήτηση στη Διαρκή Επιτροπή Κοινωνικών Υποθέσεων της Βουλής ξεκίνησε την Πέμπτη 30 Ιουλίου. Αυτό σημαίνει ότι το πλαίσιο που διαβάζετε εδώ είναι σχεδόν οριστικό, αλλά δεν έχει γίνει ακόμη νόμος. Αντιμετωπίστε το ως παράθυρο σχεδιασμού, όχι ως παράθυρο υπογραφής.

Τι αλλάζει συγκεκριμένα για εσάς

Η Ελλάδα διαθέτει σύστημα συνταξιοδότησης τριών πυλώνων. Ο πρώτος πυλώνας είναι η υποχρεωτική δημόσια σύνταξη στην οποία καταβάλλετε εισφορές μέσω e-ΕΦΚΑ. Ο δεύτερος πυλώνας, η επαγγελματική ασφάλιση, υφίσταται εδώ και χρόνια, αλλά στην πράξη ήταν προσβάσιμος κυρίως σε εργαζόμενους μεγάλων επιχειρήσεων με δικό τους Ταμείο Επαγγελματικής Ασφάλισης (ΤΕΑ). Αν ήσασταν ελεύθερος επαγγελματίας, φυσικό πρόσωπο με κωδικό ελεύθερου επαγγέλματος ή ένας από τους πέντε εργαζόμενους μικρής επιχείρησης, η πόρτα ήταν ουσιαστικά κλειστή.

Το νομοσχέδιο συμπληρώνει τον Ν. 5078/2023 και εισάγει ένα νέο τυποποιημένο προϊόν με την ονομασία Ομαδικό Ασφαλιστικό Προϊόν Επαγγελματικής Σύνταξης, γνωστό με το ακρωνύμιο Ο.Α.Π.Ε.Σ.. Δημιουργεί επίσης Ανοικτά Ταμεία Επαγγελματικής Ασφάλισης και Ανοικτά Ομαδικά ΟΑΠΕΣ, σχεδιασμένα ρητώς για να καταστήσουν εφικτή την πρόσβαση στον δεύτερο πυλώνα για μικρές επιχειρήσεις και ελεύθερους επαγγελματίες. Η εποπτεία παραμένει στην Τράπεζα της Ελλάδος και οι ίδιες υποχρεώσεις και κίνητρα ισχύουν για κάθε πάροχο, είτε πρόκειται για ΤΕΑ είτε για ασφαλιστική εταιρεία.

Οι αριθμοί που έχουν σημασία για τον σχεδιασμό σας

Τέσσερα στοιχεία αξίζει να σημειώσετε πριν μιλήσετε με λογιστή ή υπεύθυνο HR:

• Οι εισφορές σε προγράμματα επαγγελματικής συνταξιοδότησης είναι 100% φορολογικά εκπεστέες.
• Το ετήσιο ανώτατο όριο εισφοράς είναι €35.000 για τους ελεύθερους επαγγελματίες και 35% του ετήσιου εισοδήματος για τους μισθωτούς.
• Αν αποχωρήσετε μεταξύ 62 και 67 ετών, ο φόρος είναι 10% στις εφάπαξ παροχές και 5% στις συνταξιοδοτικές παροχές.
• Αν περιμένετε μέχρι μετά τα 67, τα ποσοστά αυτά μειώνονται σε 5% στο εφάπαξ και 2,5% στις συνταξιοδοτικές παροχές.

Δύο δομικές αλλαγές κρύβονται πίσω από αυτούς τους αριθμούς. Η φορολόγηση των παροχών αποσυνδέεται από τα έτη ασφάλισης και συνδέεται αντ' αυτού με την ηλικία εξόδου. Επιπλέον, καταργείται η φορολογική επιβάρυνση που επέπιπτε σε εργαζόμενους που εντάσσονταν στην επαγγελματική ασφάλιση αργά στην καριέρα τους. Αν είστε 48 ετών και σκέφτεστε «είναι πολύ αργά για να ξεκινήσω», το νέο πλαίσιο δεν τιμωρεί πλέον αυτή την εκκίνηση.

Αν είστε ελεύθερος επαγγελματίας: κάντε τον έλεγχο δύο αριθμών

Το ανώτατο όριο των €35.000 είναι γενναιόδωρο με οποιοδήποτε ευρωπαϊκό μέτρο, αλλά το χρήσιμο ερώτημα δεν είναι «ποιο είναι το μέγιστο», αλλά «τι μειώνει πραγματικά το φορολογητέο εισόδημά μου φέτος». Ένας ελεύθερος επαγγελματίας με καθαρό εισόδημα €40.000 και ένας σύμβουλος με €120.000 θα πάρουν πολύ διαφορετικές αποφάσεις.

Πριν εγγραφείτε σε οποιοδήποτε Ανοικτό ΟΑΠΕΣ, ζητήστε από τον λογιστή σας να μοντελοποιήσει δύο σενάρια παράλληλα: τον τρέχοντα φορολογικό σας λογαριασμό χωρίς επαγγελματικές εισφορές και τον ίδιο λογαριασμό με μια ρεαλιστική ετήσια εισφορά που μπορείτε να διατηρήσετε για τουλάχιστον πέντε χρόνια. Η 100% έκπτωση είναι ισχυρή, αλλά μόνο αν τα χρήματα αυτά θα κατέληγαν αλλιώς σε φόρο εισοδήματος με τον οριακό σας συντελεστή. Αν ο πραγματικός σας συντελεστής είναι χαμηλός, η έκπτωση αξίζει λιγότερο από τη ρευστότητα που χάνετε.

Ελέγξτε επίσης τη δομή χρεώσεων του συγκεκριμένου παρόχου. Η εποπτεία από την Τράπεζα της Ελλάδος θέτει κατώτατο όριο διακυβέρνησης, όχι ανώτατο όριο κόστους. Δύο πάροχοι μπορεί να είναι εξίσου συμμορφωμένοι και να σας χρεώνουν αισθητά διαφορετικές αμοιβές διαχείρισης σε βάθος 20ετίας.

Αν συγκρίνετε προσφορές εργασίας: μια νέα ερώτηση που πρέπει να κάνετε

Οι Έλληνες εργοδότες δεν χρησιμοποιούσαν ιστορικά τις επαγγελματικές συντάξεις ως μοχλό διακράτησης όπως οι γερμανικές ή ολλανδικές εταιρείες. Αυτό είναι πιθανό να αλλάξει. Το Υπουργείο Εργασίας πλαισιώνει ρητώς το νομοσχέδιο ως εργαλείο που δίνει στους εργοδότες δρόμο για προσέλκυση ταλέντων, διακράτηση, employer branding και τοποθέτηση εταιρικής κοινωνικής ευθύνης, ενώ επιτρέπει οι εισφορές εργοδοτών να ρέουν μέσα από συλλογικές συμβάσεις εργασίας. Αναμένετε να αρχίσει να εμφανίζεται «ομαδικό πρόγραμμα επαγγελματικής σύνταξης» στις αγγελίες εργασίας για επαγγελματικές θέσεις.

Όταν το δείτε, τρεις ερωτήσεις ξεχωρίζουν μια πραγματική παροχή από μια γραμμή σε ένα φύλλο παροχών:

• Υπάρχει εισφορά εργοδότη και πόση είναι; Ένα πρόγραμμα που χρηματοδοτείτε εξ ολοκλήρου μόνοι σας είναι ακόμη χρήσιμο, αλλά δεν είναι παροχή, είναι πρόσβαση. Η αντιστοίχιση εισφοράς από τον εργοδότη είναι ο πραγματικός αριθμός.
• Ποιο είναι το χρονοδιάγραμμα κατοχύρωσης (vesting); Οι εισφορές εργοδότη κατοχυρώνονται συνήθως σταδιακά. Αν σχεδιάζετε να αλλάξετε εργοδότη σε δύο χρόνια, ρωτήστε αν κρατάτε τα χρήματα του εργοδότη ή τα αφήνετε πίσω.
• Είναι φορητό το πρόγραμμα; Το νομοσχέδιο θεσπίζει τόσο ομαδική φορητότητα (ένα ολόκληρο πρόγραμμα μπορεί να μεταφερθεί μεταξύ ΤΕΑ και ΟΑΠΕΣ) όσο και ατομική φορητότητα, ώστε ένας εργαζόμενος που αλλάζει εργασία να μπορεί να μεταφέρει τα κατοχυρωμένα δικαιώματά του σε νέο πάροχο. Αυτό είναι το πιο φιλικό προς τον εργαζόμενο χαρακτηριστικό της μεταρρύθμισης: η σύνταξή σας δεν σας αλυσοδένει πλέον σε έναν εργοδότη.

Ο χρονισμός της εξόδου: 62, 67 ή κάπου ενδιάμεσα

Η φορολογική διαφορά μεταξύ εξόδου στα 62 και εξόδου στα 67 δεν είναι αμελητέα. Σε εφάπαξ ανάληψη, μιλάμε για 10% έναντι 5%. Σε μηνιαίες συνταξιοδοτικές παροχές, 5% έναντι 2,5%. Σε βάθος 20ετούς συνταξιοδότησης, αυτή η διαφορά μεγεθύνεται σε ένα σημαντικό ποσό που παραμένει στην τσέπη σας αντί να πηγαίνει στην εφορία.

Αυτό δεν σημαίνει ότι πρέπει μηχανιστικά να περιμένετε μέχρι τα 67. Η υγεία, η επαγγελματική ικανοποίηση και το αν η σύνταξή σας από τον e-ΕΦΚΑ καλύπτει ήδη τα πάγια έξοδά σας έχουν μεγαλύτερη σημασία από τον φορολογικό συντελεστή. Αλλά αν σχεδιάζατε να συνταξιοδοτηθείτε στα 63 «επειδή τότε δικαιούμαι», αξίζει να ελέγξετε αν τέσσερα επιπλέον χρόνια εργασίας θα άλλαζαν ουσιαστικά την αξία μετά φόρων του επαγγελματικού σας αποθέματος.

Τι να κάνετε αυτό το τρίμηνο

Μερικά συγκεκριμένα βήματα ενόσω το νομοσχέδιο βρίσκεται στην επιτροπή:

• Αν είστε ελεύθερος επαγγελματίας, ζητήστε από τον λογιστή σας μια φορολογική πρόβλεψη δύο σεναρίων για το εισόδημα του 2026, ένα με επαγγελματική εισφορά και ένα χωρίς.
• Αν είστε μισθωτός, ελέγξτε αν ο εργοδότης σας διαθέτει ήδη ΤΕΑ. Αν ναι, ρωτήστε τι σημαίνει η μεταρρύθμιση για τα υπάρχοντα δικαιώματά σας. Αν όχι, ρωτήστε το τμήμα HR αν ένα Ανοικτό ΟΑΠΕΣ βρίσκεται στον οδικό χάρτη.
• Αν βρίσκεστε σε συνεντεύξεις για εργασία, προσθέστε τις τρεις παραπάνω ερωτήσεις στη λίστα σας. Ένας εργοδότης που δεν μπορεί να τις απαντήσει με σαφήνεια δεν είναι απαραίτητα κακός εργοδότης, αλλά η απάντηση σας λέει πόσο σοβαρά αντιμετωπίζει τις μακροπρόθεσμες αποδοχές.
• Αν έχετε ήδη επαγγελματικό πρόγραμμα από προηγούμενη εργασία, ελέγξτε τη φορητότητα. Η μεταφορά κατοχυρωμένων δικαιωμάτων σε νέο πάροχο είναι πλέον δικαίωμα, όχι χάρη.

Η τελική μορφή του νόμου εξαρτάται από αυτά που θα συμβούν στην επιτροπή, και η υπουργός κ. Κεραμέως έχει δηλώσει ότι ενσωματώθηκε άνω του 90% των προτάσεων των ενδιαφερομένων από τη διαδικασία διαβούλευσης. Λεπτομέρειες για συγκεκριμένα προϊόντα παρόχων, αμοιβές και προεπιλεγμένες επενδυτικές επιλογές θα ακολουθήσουν μόλις το πλαίσιο τεθεί σε ισχύ. Παρακολουθήστε αυτές τις εξελίξεις πριν δεσμευτείτε.