Το θέμα της εξαήμερης εργασίας συνεχίζει να προκαλεί ερωτήματα τόσο στους εργαζόμενους όσο και στα τμήματα ανθρώπινου δυναμικού, κυρίως ως προς το πότε εφαρμόζεται και πώς πρέπει να αποζημιώνεται. Ο κανόνας παρερμηνεύεται συχνά ως γενική στροφή προς την εξαήμερη εργασία σε όλη την οικονομία, ενώ στην πραγματικότητα το νομικό πλαίσιο είναι πολύ πιο περιορισμένο.

Η διάταξη για την έκτη εργάσιμη ημέρα θεσπίστηκε με τον Νόμο 5053/2023, ο οποίος ψηφίστηκε το φθινόπωρο του 2023, στο πλαίσιο μιας ευρύτερης εργασιακής μεταρρύθμισης με στόχο την αντιμετώπιση της έλλειψης εργατικού δυναμικού, ρυθμίζοντας παράλληλα τις επιπλέον ώρες εργασίας μέσω ενός επίσημου, αμειβόμενου μηχανισμού αντί της αδήλωτης υπερωρίας.

Ποιες επιχειρήσεις καλύπτονται πραγματικά

Ο κανόνας δεν καθιερώνει μια γενική εξαήμερη εργασία. Ισχύει μόνο για συγκεκριμένες κατηγορίες εργοδοτών του ιδιωτικού τομέα: επιχειρήσεις που λειτουργούν συνεχώς, 24 ώρες το εικοσιτετράωρο, επτά ημέρες την εβδομάδα, καθώς και επιχειρήσεις που δεν λειτουργούν εγγενώς σε συνεχή βάση αλλά μπορούν να λειτουργήσουν από Δευτέρα έως Σάββατο με σύστημα εναλλασσόμενων βαρδιών, σε εξαιρετικές περιστάσεις, όπως απρόβλεπτη αύξηση του φόρτου εργασίας.

Οι εργοδότες αυτών των κατηγοριών δεν μπορούν να αποφασίσουν μονομερώς την προσθήκη έκτης εργάσιμης ημέρας απλώς επειδή το προσωπικό είναι περιορισμένο. Πριν προγραμματίσει την επιπλέον βάρδια, ο εργοδότης οφείλει να ενημερώσει την Επιθεώρηση Εργασίας και να καταχωρίσει τη βάρδια στο πληροφοριακό σύστημα ΕΡΓΑΝΗ ΙΙ.

Πώς αμείβεται η έκτη ημέρα

Οι εργαζόμενοι που εργάζονται νόμιμα στο πλαίσιο αυτό δικαιούνται τον κανονικό ημερομίσθιό τους προσαυξημένο κατά 40% για την επιπλέον αυτή ημέρα, σύμφωνα με τον Νόμο 5053/2023. Πρόκειται για ξεχωριστό μηχανισμό από τη συνήθη υπερωρία, η οποία διέπεται από δικούς της κανόνες και συντελεστές. Η έκτη εργάσιμη ημέρα περιορίζεται επίσης στις 8 ώρες και δεν μπορεί να συνδυαστεί με υπερωρία την ίδια ημέρα.

Για τα τμήματα μισθοδοσίας, η διάκριση αυτή έχει σημασία: η εσφαλμένη κατάταξη της έκτης εργάσιμης ημέρας ως συνήθους υπερωρίας, ή το αντίστροφο, σημαίνει εφαρμογή λανθασμένου συντελεστή αποζημίωσης.

Γιατί ο τουρισμός και η εστίαση αποτελούν εξαίρεση

Τα ξενοδοχεία, τα εστιατόρια και άλλες επιχειρήσεις φιλοξενίας αναφέρονται συχνά στις συζητήσεις για την έκτη εργάσιμη ημέρα, ωστόσο δεν καλύπτονται από τον συγκεκριμένο μηχανισμό. Οι κλάδοι αυτοί λειτουργούσαν ήδη με δικές τους, κλαδικές ρυθμίσεις χρόνου εργασίας και συλλογικές συμβάσεις πριν από την έναρξη ισχύος του Νόμου 5053/2023, με αποτέλεσμα η νόμιμη προσαύξηση 40% που συνδέεται με την έκτη εργάσιμη ημέρα να μην εφαρμόζεται σε αυτούς με τον ίδιο τρόπο.

Οι εργοδότες στον τουρισμό και την εστίαση θα πρέπει να στηρίζονται στις εφαρμοστέες συλλογικές τους συμβάσεις, αντί να θεωρούν δεδομένο ότι ισχύει το γενικό πλαίσιο για το προσωπικό τους.

Τι πρέπει να ελέγχουν τα τμήματα ανθρώπινου δυναμικού πριν προγραμματίσουν έκτη ημέρα

Πριν ζητήσουν από έναν εργαζόμενο να εργαστεί μια έκτη ημέρα, αξίζει να επιβεβαιωθούν κάποια σημεία:

- Αν η επιχείρηση είναι νομίμως επιλέξιμη βάσει του Νόμου 5053/2023, ανάλογα με τον τρόπο λειτουργίας της.
- Αν ο ρόλος και το πρόγραμμα βαρδιών του εργαζομένου εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής της νομοθεσίας.
- Αν έχει ενημερωθεί η Επιθεώρηση Εργασίας και έχει καταχωριστεί η βάρδια στο ΕΡΓΑΝΗ ΙΙ πριν από την έναρξή της.
- Αν ο εργαζόμενος θα λάβει την προσαύξηση 40%, και αν αυτό αποτυπώνεται καθαρά στη μισθοδοσία.
- Αν τηρούνται ακόμη τα ημερήσια και εβδομαδιαία όρια χρόνου εργασίας.

Η παράλειψη αυτών των βημάτων εκθέτει τους εργοδότες σε επιθεωρήσεις εργασίας, πρόστιμα και αξιώσεις εργαζομένων, ανεξάρτητα από το αν η επιπλέον εργασία έγινε με καλή πρόθεση.

Πέρα από τη συμμόρφωση: τι σημαίνει αυτό για το employer branding

Η έκτη εργάσιμη ημέρα είναι τελικά ζήτημα συμμόρφωσης, ωστόσο ο τρόπος που τη διαχειρίζεται μια εταιρεία αποκαλύπτει κάτι ευρύτερο για το πώς αντιμετωπίζει τους ανθρώπους της. Οι εργοδότες που εξηγούν καθαρά γιατί χρειάζεται μια επιπλέον βάρδια, εφαρμόζουν τη νόμιμη προσαύξηση χωρίς να τους ζητηθεί, και τηρούν διαφανή αρχεία, στέλνουν ένα μήνυμα που οι εργαζόμενοι το προσέχουν: ότι η ευελιξία λειτουργεί και προς τις δύο κατευθύνσεις.

Σε κλάδους που ήδη αντιμετωπίζουν δυσκολίες προσέλκυσης προσωπικού, όπως η βιομηχανία, η εφοδιαστική αλυσίδα και η υγεία, αυτή η διαφάνεια δεν αποτελεί απλώς νομική ασφάλεια. Είναι στοιχείο διαφοροποίησης. Μια εταιρεία που αντιμετωπίζει την έκτη εργάσιμη ημέρα ως σπάνια, καλά αμειβόμενη εξαίρεση, και όχι ως συνήθη λύση για την υποστελέχωση, προστατεύει ταυτόχρονα τη νομική της θέση και τη φήμη της ως εργοδότη στον οποίο αξίζει να μείνει κανείς.

Συχνές Ερωτήσεις

Ισχύει η έκτη εργάσιμη ημέρα για κάθε εργοδότη; Όχι. Μόνο για επιχειρήσεις που λειτουργούν συνεχώς ή χρησιμοποιούν εναλλασσόμενες βάρδιες σε εξαιρετικές περιστάσεις, όπως ορίζει ο Νόμος 5053/2023.

Είναι το ίδιο με την υπερωρία; Όχι. Πρόκειται για ξεχωριστό νομικό μηχανισμό με δική του προσαύξηση 40%, περιορισμένο στις 8 ώρες, που δεν μπορεί να συνδυαστεί με υπερωρία.

Ισχύει για ξενοδοχεία και εστιατόρια; Όχι μέσω αυτού του μηχανισμού. Ο τουρισμός και η εστίαση ακολουθούν δικούς τους, κλαδικούς κανόνες και συλλογικές συμβάσεις.

Μπορεί ένας εργαζόμενος να αρνηθεί να εργαστεί την έκτη ημέρα; Εξαρτάται από το αν ο εργοδότης δικαιούται νομίμως να το ζητήσει και τι προβλέπει η σύμβαση εργασίας. Οι εργαζόμενοι που δεν είναι σίγουροι για τα δικαιώματά τους καλό είναι να διευκρινίζουν το θέμα με τον εργοδότη τους ή έναν εργατολόγο πριν κάνουν οποιαδήποτε παραδοχή.